|
(Toquoc)- Dư âm vụ việc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) “trả lại” 13 dự án điện cho Chính phủ với lý do khó huy động nguồn vốn chưa nguôi thì mới đây, tập đoàn này lại tiếp tục trình Thủ tướng xin được trích thưởng cho cán bộ nhân viên hơn 1 nghìn tỷ đồng.Còn nhớ cách đây chưa lâu, EVN cũng đã đệ trình phương án tăng giá bán điện năm 2009 lên đến 30% so với hiện nay. Chính ông Bùi Xuân Khu- Thứ trưởng Bộ Công thương khi trả lời báo giới cũng phải thừa nhận “đề án giá điện do EVN đề xuất tăng trên 30% so với giá bình quân hiện nay là hơi cao”. Năm 2007 và năm 2008, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu Nhà nước của ngành điện là khoảng 7%, còn tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản thì xấp xỉ 2-3%. Theo ông Khu: Nếu tăng giá lên trên 30% thì toàn bộ ngành điện bước đầu sẽ đảm bảo thu hồi vốn, không gây ra chán nản cho các nhà đầu tư và những người cho vay tiền. Nhưng điện là mặt hàng có tính nhạy cảm hơn so với các mặt hàng khác nên Bộ Công thương đề xuất phương án giá bán điện 2009 với mức đảm bảo lãi suất ổn định cho các nhà sản xuất điện, không làm sản xuất các ngành khác cũng như đời sống của những người thu nhập thấp thêm khó khăn. Do vậy, Bộ Công thương dự kiến giá điện tăng từ năm 2009 với mức thấp nhất là 16-20%, còn mức cao là 30%. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, phương án tăng giá điện của Bộ Công thương hay đề án của EVN đều gây sốc đối với người tiêu dùng. Chắc chắn nó sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất và đời sống nhân dân; đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, những người nghèo, nông dân.Theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh: Việc tăng giá bán điện cần có sự linh hoạt và đa dạng. Một mức giá điện thấp cho những người tiêu dùng ít, tối thiểu và có mức tăng có hợp lý và mức tăng tùy theo giờ cao điểm.Cũng theo ông Doanh, lý do EVN tăng giá bán điện vì giá nguyên liệu đầu vào tăng là chưa thực sự hợp lý, bởi lẽ ở Việt Nam tỷ lệ thủy điện vẫn tương đối lớn nên chúng ta cần đưa lên bàn cân tính toán một cách sòng phẳng.Điều đáng nói, EVN là một tập đoàn kinh tế do Nhà nước nắm giữ. Các dự án điện đ ợc xây dựng nằm trong quy hoạch tổng thể năng lượng quốc gia trong đó EVN là cơ quan tham vấn trực tiếp. Chuỗi sự việc EVN kêu gọi góp vốn xây dựng khu nghỉ dưỡng Lăng Cô (Thừa Thiên- Huế), EVN trả 13 dự án điện cho Chính phủ, EVN đề xuất tăng giá bán điện, EVN xin được trích thưởng trên 1 nghìn tỷ đồng…và chuỗi thực tế: nhiều công trình điện thực hiện chậm tiến độ so với kế hoạch, điện cắt luân phiên… thực sự khiến người dân muốn “nổ đom đóm”.Ai cũng biết, khi hoàn thành tốt công việc được giao hoặc khi kinh doanh bằng đồng vốn tự có và tài năng của mình thì việc trích thưởng trên lợi nhuận thu được là lẽ đương nhiên.Oái oăm thay khi lạm phát gia tăng, Chính phủ và nhân dân đồng tâm hiệp lực tiết giảm chi tiêu thì ngành điện tăng giá với lý do bù lỗ nhưng lại “nhăm nhe” trích một khoản tiền không nhỏ trong đó để thưởng. Chẳng trách, mấy ông xe ôm đầu phố cũng cật lực tìm cách chạy chọt cho con cháu vào làm việc trong ngành này để mong có đặc lợi!Những năm qua, dư luận nói nhiều đến sự độc quyền đắc lợi của ngành điện. Theo đó, người tiêu dùng chậm chi trả tiền là EVN chỉ cần cúp “rụp” một cái cầu dao là xong. Đó là chưa kể đến việc, thích cúp điện lúc nào thì cúp, không cần biết là thép nhà máy đang ra lò hay nồi cơm đang sôi nữa!Thế nhưng, “cao thủ” hơn trong “cái sự độc quyền” của EVN là việc tập đoàn này từ chối mua điện của nhà máy điện đ m thuộc ngành D u khí hồi đầu năm, dù cùng thời điểm EVN cũng đang “nhập” điện thương phẩm từ Trung Quốc!Ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Đầu tư xây dựng năng lượng Việt Nam (VICPA) lý giải: Có hai trở ngại dẫn đến giảm sự ham muốn, nhiệt tình đầu tư của nước ngoài vào Việt Nam trong phát triển ngành điện. Thứ nhất là, các nhà đầu tư muốn đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất hay hệ thống truyền tải trước hết đều phải bắt buộc thương thảo, ký kết hợp đồng với EVN. Nếu không ký hợp đồng, điện sản xuất ra sẽ không bao giờ đến được người tiêu dùng- điều đó cũng đồng nghĩa với với việc đầu tư là lỗ. Và như vậy, trong các cuộc thương thảo giữa hai bên bao giờ EVN cũng ở “cửa trên” để đàm phán với nhà đầu tư. Nguyên nhân thứ hai, theo ông Ngãi là: Chúng ta chưa tách bạch các khâu sản xuất- truyền tải và phân phối trong ngành điện. Nhiều năm qua, các khâu này đều nằm trong tay EVN, họ đã và đang “một mình một chợ”. Điều đó đã khiến nhiều nhà đầu tư “ngại” đầu tư vào sản xuất điện.Như vậy, có thể nói việc trả lại 13 dự án điện và đề nghị trích thưởng hơn 1 nghìn tỷ đồng của EVN là có “cái lý của EVN”. Theo các chuyên gia, “cái lý” ấy là sự lên nước của anh con một.Sự vào cuộc của ngành d u khí trong đầu tư sản xuất điện đ và đang là một tín hiệu mừng. Tuy nhiên, để có một thị trường điện cạnh tranh thực sự, có sức thu hút không chỉ nhà đầu tư trong nước, Chính phủ Việt Nam còn khá nhiều việc phải làmTheo ông Trần Viết Ngãi, để có được thị trường điện cạnh tranh chúng ta cần xoá bỏ việc ký kết, thương thảo giữa nhà đầu tư với cơ quan quản lý ngành điện, mà cụ thể ở đây là EVN. Thương thảo này phải chuyển từ nhà sản xuất và người tiêu dùng thông qua hệ thống truyền tải và phân phối. Chúng ta đã thành lập Tổng công ty truyền tải điện quốc gia nhưng vẫn trực thuộc EVN là vô lý!Ngoài ra, biểu giá điện nên giao cho một cơ quan độc lập thiết lập, do Chính phủ quy định. Giá điện không nên tính theo cả giai đoạn như hiện nay. Giá điện cần quy định theo giờ (cao điểm, thấp điểm) và theo từng phụ tải tiêu thụ. Điện tiêu dùng, dịch vụ, sản xuất cũng cần có phân biệt rõ ràng.Hy vọng, những câu chuyện oái oăm, nghịch lý của ngành điện sẽ sớm có hồi kết thúc!Và nếu được “thưởng oan” như thế thì ai mà không ao ước “Giá được làm việc ở ngành điện!”.Vân Thành
|